Czujniki ci\u015bnienia w oponach czyli TPMS (ang. Tyre Pressure Monitoring System) bo takiego skr\u00f3tu u\u017cywa si\u0119 na polskim rynku to dla wielu nowo\u015b\u0107 cho\u0107 system ten funkcjonuje ju\u017c w Europie od 2014 roku i jest obowi\u0105zkowym wyposa\u017ceniem ka\u017cdego wyprodukowanego auta po tej dacie.<\/p>\n\n\n\n
Ujmuj\u0105c rzecz najpro\u015bciej TPMS kontroluje stan ci\u015bnienia w oponie pojazdu oraz informuje, czy ci\u015bnienie jest prawid\u0142owe, co wp\u0142ywa na bezpiecze\u0144stwo kierowcy i pasa\u017cer\u00f3w, komfort podr\u00f3\u017cowania, mniejsze zu\u017cycie opon oraz na \u201eapetyt\u201d naszego pojazdu na paliwo.<\/p>\n\n\n\n
W zwi\u0105zku z powy\u017cszym na rynku pojawi\u0142y si\u0119 czujniki ci\u015bnienia w oponach, kontroluj\u0105ce na bie\u017c\u0105co ci\u015bnienie lub r\u00f3\u017cnic\u0119 ci\u015bnie\u0144 w zale\u017cno\u015bci od rodzaju posiadanego systemu. Kierowca jest informowany o aktualnym stanie ci\u015bnienia i mo\u017ce szybko zareagowa\u0107. Aby jednak zrozumie\u0107 informacj\u0119 przekazan\u0105 przez komputer pok\u0142adowy nale\u017cy zrozumie\u0107 i pozna\u0107 posiadany system kontroluj\u0105cy ci\u015bnienie.<\/p>\n\n\n\n
Systemy kontrolowania ci\u015bnienia w pojazdach dzielimy na dwa rodzaje. Oba oczywi\u015bcie maj\u0105 do wykonania to samo zadanie, jednak ze wzgl\u0119du na wykorzystywane urz\u0105dzenie pomiarowe wyr\u00f3\u017cniamy systemy :<\/p>\n\n\n\n
Wariant najbardziej precyzyjny wymagaj\u0105cy jednak wi\u0119kszej uwagi oraz kontroli podczas monta\u017cu\/demonta\u017cu opon , cho\u0107 jego monta\u017c i kontrola wymagaj\u0105 nieco wi\u0119cej uwagi oraz niestety regularnymi i wi\u0119kszymi kosztami.<\/p>\n\n\n\n
Omawiany system to zesp\u00f3\u0142 czterech czujnik\u00f3w umieszczonych w ka\u017cdym kole (mo\u017cna czujnik r\u00f3wnie\u017c zamontowa\u0107 w kole zapasowym) kt\u00f3re wysy\u0142aj\u0105 sygna\u0142 o stanie opony z jej wn\u0119trza w czasie rzeczywistym do urz\u0105dzenia zamontowanego w poje\u017adzie przetwarzaj\u0105c dane i wysy\u0142aj\u0105c komunikat kiedy dochodzi do zaburzenia poprawno\u015bci ci\u015bnienia w oponie. W ten spos\u00f3b kierowca widzi informacje o stanie ci\u015bnienia w ka\u017cdej z opon.<\/p>\n\n\n\n
Za pomoc\u0105 fal radiowych czujnik wysy\u0142a informacje do komputera pok\u0142adowego lub zamontowanego osobno odbiornika. Czujniki mog\u0105 by\u0107 umieszczone za zaworem powietrznym lub zamocowane w obr\u0119czy.<\/p>\n\n\n\n
Montowany w kole zaw\u00f3r musi sk\u0142ada\u0107 si\u0119 z czujnika temperatury, baterii oraz uk\u0142adu elektronicznego z nadajnikiem radiowym. Czujnik ci\u015bnienia zamienia r\u00f3\u017cnic\u0119 ci\u015bnie\u0144 na skoki, kt\u00f3re transmitowane s\u0105 na cz\u0119stotliwo\u015bci 434 MHz (313MHz- aut z rynku USA), do komputera pok\u0142adowego. Sygna\u0142 wysy\u0142any jest \u015brednio co 60 sekund. Zestrojenie poszczeg\u00f3lnych czujnik\u00f3w z komputerem jest bardzo dok\u0142adne, co skutkuje brakiem monta\u017cu dowolnej pozycji ko\u0142a w samochodzie, a co za tym po ka\u017cdej zamianie ogumienia system wymaga zresetowania i wczytania do niego nowych danych. Tymi czynno\u015bciami oczywi\u015bcie powinien zajmowa\u0107 si\u0119 przeszkolony serwisant korzystaj\u0105c z dedykowanych do tego programator\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o tym, im mimo wysokiej precyzji i szybkiej reakcji na ka\u017cd\u0105 zmian\u0119 ci\u015bnienia, niestety system ten ma kilka wad. W\u015br\u00f3d nich to przede wszystkim problemy u\u017cytkowe. Przy ka\u017cdej zamianie opon nale\u017cy uprzedzi\u0107 wulkanizatora o posiadanym systemie, poniewa\u017c mog\u0105 one ule\u0107 uszkodzeniu podczas demonta\u017cu opony. Wulkanizator maj\u0105c t\u0105 wiedz\u0119 ustawia ko\u0142o w odpowiedniej pozycji do stopki monta\u017cowej ograniczaj\u0105c uszkodzenie czujnika podczas wychwytu stopki opony. Kolejnym z koszt\u00f3w jest zaprogramowanie czujnika ci\u015bnienia w oponach, czyli kalibracja nowych parametr\u00f3w ( opony lub nowego czujnika).<\/p>\n\n\n\n
To system kt\u00f3ry jest spornie postrzegany i kategoryzowany przez ekspert\u00f3w \u015bwiata motoryzacji. Z jednej strony jest tani i bezobs\u0142ugowy czyli bardzo przyjazny dla przeci\u0119tnego u\u017cytkownika co czyni go doskona\u0142ym rozwi\u0105zaniem pod k\u0105tem u\u017cytkowania natomiast budzi pewne obawy w kontek\u015bcie poprawno\u015bci dzia\u0142ania oraz czas reakcji kt\u00f3ry jest znacznie d\u0142u\u017cszy ni\u017c w systemie aktywnym.<\/p>\n\n\n\n
W skr\u00f3cie wykorzystuje dzia\u0142anie obecnych system\u00f3w bezpiecze\u0144stwa jakimi s\u0105 system ABS oraz ESP. Po\u015bredni uk\u0142ad TPMS por\u00f3wnuje pr\u0119dko\u015b\u0107 obrotow\u0105 poszczeg\u00f3lnych k\u00f3\u0142 i wykrywa niskie ci\u015bnienie w tych ko\u0142ach, kt\u00f3re musz\u0105 wykona\u0107 wi\u0119cej obrot\u00f3w od pozosta\u0142ych. Opona o ni\u017cszym ci\u015bnieniu ma mniejsz\u0105 \u015brednic\u0119, czyli podczas pokonywania pokonuj\u0105c tej samej drogi, musi wykona\u0107 wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 obrot\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Wady systemu pasywnego<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jedn\u0105 z wad takiego systemu jest fakt, i\u017c mo\u017cemy kalibracji i potwierdzenia dokona\u0107 r\u0119cznie co niesie ze sob\u0105 ryzyko ustawienia niepoprawnego \u201ew\u0142a\u015bciwego\u201d ci\u015bnienia w oponie.<\/p>\n\n\n\n Zatem punktem wzorcowym systemu po\u015bredniego nie jest prawid\u0142owe ci\u015bnienie dla naszych k\u00f3\u0142, a jedynie moment, w kt\u00f3rym uznali\u015bmy, \u017ce mamy ju\u017c w\u0142a\u015bciwe ci\u015bnienie. W tym przypadku<\/strong> czujniki nie dadz\u0105 \u017cadnej informacji o ci\u015bnieniu wskazanym przez producenta, jedynie sugeruj\u0105 si\u0119 nasz\u0105 r\u0119czn\u0105 kalibracj\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna wykona\u0107 np. z poziomu przycisk\u00f3w na desce rozdzielczej naszego auta.<\/p>\n\n\n\n Cz\u0119sto taki pomiar \u201ewzorcowy\u201d mo\u017ce by\u0107 b\u0142\u0119dny, a sygna\u0142 o zbyt niskim ci\u015bnieniu otrzymamy w momencie gdy ci\u015bnienie zmniejszy si\u0119 o 20 % od warto\u015bci kt\u00f3r\u0105 uznali\u015bmy za wzorcow\u0105.<\/p>\n\n\n\n Kolejna bol\u0105czka tego systemu to fakt i\u017c nie jest on idealnie dopasowany do parametr\u00f3w naszej opony je\u015bli by\u0142a zamieniona na inn\u0105 ni\u017c taka kt\u00f3ra by\u0142a za\u0142o\u017cona podczas wyjazdu auta z fabryki. Czyli je\u015bli ma dzia\u0142a\u0107 poprawnie nie mo\u017cemy pozwoli\u0107 sobie na dowolny wyb\u00f3r opony tylko jeste\u015bmy poniek\u0105d zobowi\u0105zani do zastosowania tych samych opon kt\u00f3re zamontowa\u0142 producent.<\/p>\n\n\n\n Istnieje jeszcze inny aspekt – czas reakcji. Badania przeprowadzone przez Department Of Transport (DOT) kierowca, potrzebuje \u015brednio oko\u0142o 10 minut, by dojecha\u0107 w bezpieczne miejsce.<\/p>\n\n\n\n Natomiast system po\u015bredni TPMS potrzebuje kilku kilometr\u00f3w aby stwierdzi\u0107 utrat\u0119 ci\u015bnienia. \u0141\u0105cz\u0105c oba warunki istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 ca\u0142kowitej utraty powietrza zanim kierowca zd\u0105\u017cy zareagowa\u0107 i podj\u0105\u0107 odpowiednie dzia\u0142anie. Dodatkowo je\u015bli w ka\u017cdym kole nast\u0105pi\u0142o by uj\u015bcie ci\u015bnienia system nie rozpozna b\u0142\u0119du poniewa\u017c straci sw\u00f3j punkt odniesienia.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Od zawsze wiadomo, \u017ce prostsze i niedoskona\u0142e rozwi\u0105zania s\u0105 ta\u0144sze. Nie inaczej jest w tym przypadku. Je\u017celi nasz system ESP dzia\u0142a bez zarzutu, a ci\u015bnienie we wszystkich<\/strong> oponach jest bardzo zbli\u017cone wtedy nie ma \u017cadnych problem\u00f3w z systemem po\u015brednim. Trudniej ma si\u0119 sprawa w systemie bezpo\u015brednim, poniewa\u017c czujniki nara\u017cone s\u0105 nie tylko na uszkodzenia mechaniczne, ale r\u00f3wnie\u017c \u017cywotno\u015b\u0107 czyli mimo perfekcyjnej pracy musimy liczy\u0107 si\u0119 z tym i\u017c nasz czujnik stanie si\u0119 bezu\u017cyteczny i czeka nas wymiana na nowy. Ka\u017cdy producent przewiduje inn\u0105 trwa\u0142o\u015b\u0107 baterii, jednak jest to zale\u017cne od naszego korzystania z auta .Im cz\u0119\u015bciej i wi\u0119cej kilometr\u00f3w to bateria w czujniku TPMS wyczerpie si\u0119 szybciej. Mo\u017cna przyj\u0105\u0107 \u017ce u\u015bredniona \u017cywotno\u015b\u0107 czujnika zawiera si\u0119 miedzy 3 a 6 latami u\u017cytkowania.<\/p>\n\n\n\n Ponadto system bezpo\u015bredni po ka\u017cdej zamianie opon wymaga kalibracji, a nie ka\u017cdy warsztat posiada do tego urz\u0105dzenia. Logicznym jest to, \u017ce wulkanizator za taka operacj\u0119 we\u017amie dodatkowe pieni\u0105dze.<\/p>\n\n\n\n Czujniki \u015brednio kosztuj\u0105 oko\u0142o 150\u2013300 z\u0142 za sztuk\u0119, co w przypadku wymiany ze wzgl\u0119du na zu\u017cycie baterii oznacza koszt rz\u0119du oko\u0142o 1000 z\u0142. Je\u015bli jeszcze do\u0142o\u017cymy do tego optymaln\u0105 sytuacje w kt\u00f3rej mamy czujniki zamontowane na drugim komplecie k\u00f3\u0142 wtedy koszt robi si\u0119 do\u015b\u0107 wyg\u00f3rowany patrz\u0105c z punktu typowego u\u017cytkownika.<\/p>\n\n\n\n W przypadku ka\u017cdej wymiany czujnik\u00f3w TPMS lub nawet podczas sezonowego przek\u0142adania k\u00f3\u0142 z zimowych na letnie zachodzi konieczno\u015b\u0107 przeprogramowania czujnik\u00f3w TPMS, aby pok\u0142adowy system nadzoru ci\u015bnienia nie aktywowa\u0142 kontrolki ostrzegawczej. <\/p>\n\n\n\n Najwa\u017cniejszymi funkcjami dost\u0119pnymi w niemal ka\u017cdym urz\u0105dzeniu do obs\u0142ugi czujnik\u00f3w TPMS jest programowanie oraz klonowanie. Poniewa\u017c oba poj\u0119cia cz\u0119sto s\u0105 ze sob\u0105 mylone, warto zapozna\u0107 si\u0119 z ich zadaniami i charakterystyk\u0105.<\/p>\n\n\n\n Zacznijmy od funkcji programowania czujnik\u00f3w TPMS w centralce. Jest to funkcja, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy do ponownego zapisania w centralce TPMS numer\u00f3w ID czujnik\u00f3w zamontowanych w poszczeg\u00f3lnych ko\u0142ach. W cz\u0119\u015bci pojazd\u00f3w wyposa\u017conych w najprostszy uk\u0142ad TPMS musimy przeprowadzi\u0107 tak\u0105 czynno\u015b\u0107 w kilku przypadkach, gdy zachodzi: Ca\u0142\u0105 procedur\u0119 programowania rozpoczynamy od monta\u017cu k\u00f3\u0142 lub czujnik\u00f3w w odpowiednim miejscu. Nast\u0119pnie przyst\u0119pujemy do odczytu numer\u00f3w ID testerem TPMS ze wszystkich 4 k\u00f3\u0142. Kolejny krok to wyb\u00f3r w oprogramowaniu funkcji zaprogramowania nowych czujnik\u00f3w w centralce TPMS. W tym celu tester TPMS nale\u017cy podpi\u0105\u0107 do gniazda EOBD znajduj\u0105cego si\u0119 w poje\u017adzie, ustawi\u0107 kluczyk w pozycji \u201ezap\u0142on\u201d i potwierdzi\u0107 rozpocz\u0119cie procedury. W tym momencie pami\u0119\u0107 sterownika TPMS jest czyszczona i na nowo zapisywane s\u0105 w niej numery ID w poszczeg\u00f3lnych pozycjach – lewy ty\u0142, prawy prz\u00f3d itp. Po zako\u0144czeniu procedury pojawia si\u0119 komunikat o poprawnie zaprogramowanej centralce i w tej chwili mamy ju\u017c w 100% sprawny system TPMS.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Druga z funkcji, czyli klonowanie, mo\u017cliwa jest do wykonania tylko w przypadku czujnik\u00f3w uniwersalnych. Daje to mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaprogramowania czujnika do wybranego auta i nadanie mu dowolnego numeru ID. Ta zaleta pozwala na stworzenie np. dw\u00f3ch komplet\u00f3w k\u00f3\u0142 o tych samych numerach ID, dzi\u0119ki czemu nie trzeba przeprowadza\u0107 programowania czujnik\u00f3w TPMS w centralce. Jest to wygodne dla w\u0142a\u015bciciela auta, poniewa\u017c, maj\u0105c 2 komplety k\u00f3\u0142, nie jest nara\u017cony na dodatkowe koszty zwi\u0105zane z programowaniem czujnik\u00f3w w centralce TPMS. Procedur\u0119 klonowania r\u00f3wnie\u017c zaczynamy od odczytu numer\u00f3w ID z u\u017cywanych ju\u017c czujnik\u00f3w. Po odczytaniu testerem numer\u00f3w przyk\u0142adamy do niego wybrany czujnik uniwersalny i wybieramy funkcje kopiowania czujnika. W tym momencie do czujnika uniwersalnego wgrywane jest oprogramowanie potrzebne do komunikacji z danym autem oraz numer ID ze starego czujnika. Po zaprogramowaniu mo\u017cna bez obaw za\u0142o\u017cy\u0107 czujnik uniwersalny do ko\u0142a, a centralka odczyta jego sygna\u0142 bez problemu, poniewa\u017c numer ID zapisany jest w pami\u0119ci. To rozwi\u0105zanie sprawdza si\u0119 znakomicie w autach wyposa\u017conych w prosty uk\u0142ad TPMS, kt\u00f3ry po za\u0142o\u017ceniu nowego czujnika sam nie jest w stanie przypisa\u0107 go do pozycji w aucie.<\/p>\n\n\n\nEksploatacja obu system\u00f3w<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Programowanie czujnik\u00f3w TPMS<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Programowanie w centralce<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
– wymiana czujnika na nowy,
– zamiana k\u00f3\u0142 letnich na zimowe i odwrotnie,
– zmiana po\u0142o\u017cenia k\u00f3\u0142 w samochodzie.<\/p>\n\n\n\nKlonowanie czujnik\u00f3w uniwersalnych<\/strong><\/h2>\n\n\n\n